علائم هشداردهنده که باید فوراً بررسی شوند

• جرقه زدن پریز یا کلید  
• بوی سوختگی یا پلاستیک داغ از تابلو برق  
• گرم شدن بیش از حد پریز یا سیم  
• قطع و وصل مکرر فیوز بدون روشن کردن وسیله جدید  
• چشمک زدن لامپ‌ها هنگام روشن کردن کولر یا لباسشویی  
• برق‌گرفتگی خفیف از بدنه یخچال، پکیج یا ماشین لباسشویی  
• قطع مداوم محافظ جان  

هر کدام از این علائم می‌تواند نشانه اتصال کوتاه، نشتی برق یا اضافه بار خطرناک باشد.

 عیب‌یابی گام به گام بدون دستگاه پیشرفته

1. ابتدا فیوز اصلی یا کلید ورودی واحد را قطع کنید  
2. با فازمتر تمام پریزها و کلیدها را چک کنید؛ فازی که نباید باشد یعنی اتصالی است  
3. همه وسایل برقی را از پریز بکشید؛ اگر فیوز هنوز قطع می‌شود مشکل در سیم‌کشی ثابت است  
4. فیوز مشکوک را پایین بکشید؛ اگر برق برگشت، همان مدار خراب است  
5. با لامپ سری (تستر اتصال کوتاه) مسیر را پیدا کنید؛ جایی که لامپ روشن می‌شود اتصالی است  

 رایج‌ترین خرابی‌ها و راه‌حل سریع آن‌ها

 پریز یا کلید جرقه می‌زند → اتصالات شل شده یا مهره پشت پریز شل است؛ باید باز و دوباره سفت شود  
 فیوز فقط هنگام روشن کردن کولر قطع می‌شود → یا فیوز ضعیف است یا سیم‌کشی مدار نازک؛ باید فیوز 25 آمپر و سیم 4 میلی‌متر اجرا شود  
 محافظ جان مدام قطع می‌شود → نشتی در پکیج، آبگرمکن، ماشین لباسشویی یا سیم‌کشی حمام؛ باید ارت کشیده شود  
 بعضی پریزها برق ندارند ولی فیوز سالم است → جعبه تقسیم اتصال شل شده یا موش سیم را جویده  
 لامپ‌ها کم‌نور یا چشمک‌زن هستند → اتصال نول شل شده یا افت ولتاژ در مسیر طولانی  

 تعمیر بدون تخریب دیوار (روش‌های مدرن)

• استفاده از دستگاه تستر مسیر (Tone Generator) برای پیدا کردن دقیق محل قطع یا اتصالی  
• دوربین آندوسکوپی برای دیدن داخل لوله‌ها و جعبه تقسیم بدون باز کردن  
• کشیدن سیم جدید از داخل داکت یا کنار لوله‌های قبلی  
• نصب پریز و کلید روکار موقت تا زمان بازسازی کامل  

 بازسازی سیم‌کشی قدیمی بدون تخریب کامل

در خانه‌های بالای 20 سال معمولاً سیم‌کشی 1.5 و 2.5 میلی‌متر با عایق پارچه‌ای است که خشک و شکننده شده. بهترین روش:  
 حفظ لوله‌های قدیمی به عنوان مسیر  
 کشیدن سیم جدید 2.5 و 4 میلی‌متر NYM یا افشان با فنر مخصوص  
 نصب تابلو برق جدید با فیوز مینیاتوری و محافظ جان  
 اجرای کامل سیم ارت سبززرد در تمام مسیرها  

 تبدیل سیم‌کشی قدیمی دو رشته به سه رشته (با ارت)

حتی اگر چاه ارت وجود نداشته باشد، می‌توان سیم ارت را تا تابلو کشید و بعداً به میله ارت موقت وصل کرد. این کار باعث می‌شود تمام پریزها و کلیدها ایمن شوند و محافظ جان درست کار کند.

تعمیر اتصالی داخل لوله بدون شکستن دیوار

اگر اتصالی در وسط مسیر باشد:  

• سیم قدیم را به عنوان راهنما استفاده کنید  
• سیم جدید را به انتهای آن ببندید و از سمت دیگر بکشید  
• اگر سیم پاره شده، با فنر ماهی‌گیری یا دستگاه دمنده (Blower) مسیر را باز کنید  

 ارتقای تابلو برق در تعمیرات

در اکثر تعمیرات اساسی، تابلو قدیمی فشنگی باید کامل تعویض شود:  

•  نصب ریل و کلیدهای مینیاتوری تیپ C  
•  اضافه کردن محافظ جان 30 میلی‌آمپر برای هر واحد  
•  نصب محافظ مرکزی ولتاژ بعد از کنتور  
•  شینه‌بندی جداگانه نول و ارت  
•  برچسب‌گذاری دقیق هر مدار  

 نکات ایمنی که هرگز نباید فراموش شوند

ایمنی در تعمیرات برق حرف اول را می‌زند و کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند به برق‌گرفتگی شدید یا حتی مرگ منجر شود. هرگز با دست خیس یا روی زمین مرطوب سراغ سیم و تابلو نروید، زیرا آب مقاومت بدن را به شدت کاهش می‌دهد. همیشه از کفش عایق با کفه لاستیکی ضخیم و دستکش عایق کلاس 00 یا 0 استفاده کنید. قبل از دست زدن به هر سیم یا ترمینال، حتماً دو بار با فازمتر معتبر و سپس با مولتی‌متر روی حالت ولتاژ چک کنید تا مطمئن شوید هیچ فازی وجود ندارد. اگر مجبور به اتصال سیم آلومینیومی به مسی شدید، هرگز آن‌ها را مستقیم به هم پیچ نکنید؛ حتماً از ترمینال یا کانکتور مخصوص بی‌متال استفاده کنید تا از اکسید شدن و داغ شدن جلوگیری شود. در نهایت، بعد از هر تعمیر یا تغییر، حتماً با دستگاه میگر (تستر عایق) مقاومت عایق سیم‌کشی را اندازه بگیرید؛ مقدار کمتر از 1 مگااهم یعنی عایق آسیب دیده و خطر نشتی یا آتش‌سوزی وجود دارد. رعایت این پنج قانون ساده، تفاوت بین یک تعمیر ایمن و یک فاجعه را رقم می‌زند.

 پیشگیری از خرابی‌های بعدی

 هر 5 سال یک بار تابلو برق و جعبه تقسیم‌ها باز و اتصالات سفت شوند  
 از پریز و کلید باکیفیت با ترمینال فنری یا پیچی قوی استفاده شود  
 برای هر دستگاه پرمصرف (کولر، ماکروویو، اجاق) مدار جداگانه با فیوز مناسب کشیده شود  
 نصب سرج ارستر (صاعقه‌گیر) در مناطق رعد و برق‌خیز  

 جمع‌بندی

رفع خرابی برق فقط وصل کردن چند سیم نیست؛ نیاز به تشخیص دقیق، رعایت استاندارد و آینده‌نگری دارد. یک تعمیرکار حرفه‌ای نه تنها مشکل فعلی را حل می‌کند، بلکه کل سیستم را به استاندارد روز (ارت کامل، محافظ جان، فیوز مناسب و سیم‌کشی اصولی) ارتقا می‌دهد تا تا 30 سال آینده دیگر نیازی به تعمیر نداشته باشید. در دنیایی که یک لحظه اتصالی می‌تواند خانه یا مغازه را به آتش بکشد، سپردن تعمیر برق به فردی که علم و تجربه کافی دارد، ارزان‌ترین و مطمئن‌ترین راه برای حفظ جان و مال شماست.