تفاوت آنتن دیجیتال با آنالوگ قدیمی

آنتن‌های قدیمی عمدتاً برای باند VHF طراحی شده بودند، اما شبکه دیجیتال زمینی ایران تقریباً تماماً روی باند UHF پخش می‌شود. به همین دلیل بسیاری از آنتن‌های شاخه‌ای خیلی بلند قدیمی دیگر کارایی قبلی را ندارند. آنتن‌های مدرن دیجیتال معمولاً شاخه‌های کوتاه‌تر و تعداد شاخه بیشتر یا طراحی صفحه‌ای (Panel) و همین‌طور المان‌های مخصوص باند 470 تا 694 مگاهرتز دارند که دقیقاً محدوده فرکانس دیجیتال ایران است.

 انتخاب بهترین نوع آنتن برای هر منطقه

در شهرهای بزرگ که فاصله تا فرستنده کمتر از 30 کیلومتر است، آنتن‌های ثابت معمولی با گین 12 تا 16 دسی‌بل کافی هستند. در حومه شهر و مناطقی که سیگنال متوسط یا ضعیف است، آنتن‌های های‌گین ثابت یا گردان با گین بالای 20 دسی‌بل لازم می‌شود. آنتن‌های هیبریدی (ثابت + بوستر داخلی) و آنتن‌های تخت مسطح برای نصب روی دیوار یا پشت پنجره در آپارتمان‌های بلند گزینه‌های بسیار خوبی هستند، چون ظاهر بهتری دارند و در برابر باد هم مقاوم‌ترند.

 محل دقیق نصب و جهت‌یابی حرفه‌ای آنتن

مهم‌ترین عامل موفقیت، جهت دقیق آنتن به سمت فرستنده اصلی است. در تهران فرستنده اصلی روی ایستگاه الوند و برج میلاد قرار دارد؛ در مشهد روی کوه خلج، در اصفهان روی کوه صفه و در شیراز روی باجگاه و تلویزیون. نصابان حرفه‌ای امروزه از دو ابزار اصلی استفاده می‌کنند:  

• اپلیکیشن‌های موبایل که موقعیت جغرافیایی و جهت دقیق فرستنده را با قطب‌نما نشان می‌دهند  
• دستگاه سیگنال‌سنج دیجیتال که همزمان قدرت (Level)، کیفیت (Quality)، MER و BER را لحظه‌ای نمایش می‌دهد  
• بهترین حالت وقتی است که Quality بالای 85 درصد و MER بالای 28 دسی‌بل باشد.

 ارتفاع و نوع دکل

هر یک متر ارتفاع بیشتر معمولاً 2 تا 3 دسی‌بل سیگنال اضافه می‌کند، اما ارتفاع بیش از حد باعث لرزش در باد می‌شود. دکل 4 تا 6 متری با لوله گالوانیزه گرم ضخامت 2/5 تا 3 میلی‌متر و مهاربند سه‌جهته در شهرهای بادخیز ضروری است. در آپارتمان‌ها معمولاً از پایه دیواری L شکل یا پایه‌های مخصوص پشت‌بام استفاده می‌شود که نیازی به دکل بلند ندارد.

 کابل، فیش و اتصالات استاندارد

90 درصد مشکلات قطع و وصل و برفک از کابل و فیش بی‌کیفیت است. کابل استاندارد امروز RG6 با شیلد 96 رشته و روکش PVC ضد UV است. کابل RG59 فقط برای مسیرهای کمتر از 10 متر قابل قبول است. فیش‌های پرسی تمام‌فلزی بسیار بهتر از فیش‌های پیچی هستند چون با گذشت زمان شل نمی‌شوند و اکسید نمی‌شوند. تمام اتصالات روی پشت‌بام باید با نوار آپارات خودجوش و بعد روکش حرارتی یا لاستیک مخصوص کاملاً آب‌بندی شوند.

 تقویت‌کننده (بوستر) و محل نصب صحیح آن

تقویت‌کننده باید حداکثر 2 تا 3 متر بعد از آنتن نصب شود، نه کنار تلویزیون. اگر تقویت‌کننده پایین نصب شود، نویز مسیر هم تقویت می‌شود و تصویر بدتر می‌شود. تقویت‌کننده‌های 30 تا 38 دسی‌بل با منبع تغذیه جداگانه و نویز فیگر زیر 4 دسی‌بل بهترین عملکرد را دارند. در مسیرهای خیلی طولانی (بیش از 50 متر) استفاده از تقویت‌کننده خط (Line Amplifier) وسط مسیر هم توصیه می‌شود.

 آنتن مرکزی ساختمان و سیستم توزیع

در ساختمان‌های بیش از 4 طبقه معمولاً یک آنتن مرکزی روی پشت‌بام نصب می‌شود و سیگنال با تقسیم‌کننده‌های فعال به واحدها می‌رسد. اگر سیگنال در طبقات پایین ضعیف است، نصب یک تقویت‌کننده مرکزی قوی یا تعویض تقسیم‌کننده‌های پسیو با اکتیو مشکل را کاملاً حل می‌کند. در ساختمان‌های جدید بهتر است از کابل‌کشی جداگانه برای هر واحد یا استفاده از سیستم IF (تبدیل فرکانس) استفاده شود تا تداخل بین واحدها به صفر برسد.

 رفع عیب‌های رایج تصویر و صدا

• تصویر کاملاً برفکی → قطع کابل، سوختن تقویت‌کننده یا جهت کاملاً اشتباه آنتن  
• بعضی کانال‌ها نیستند → زاویه کمی اشتباه یا تداخل با فرستنده دیگر  
• تصویر مکعبی و فریز شدن → نویز زیاد، رطوبت در کابل یا MER پایین  
• صدا قطع و وصل یا خش‌خش → مشکل در مالتی‌پلکس صوتی یا گیرنده ضعیف  
• هیچ کانالی پیدا نمی‌شود → تغییر فرکانس فرستنده (بعد از هر ارتقای شبکه اتفاق می‌افتد)؛ نیاز به جستجوی مجدد یا حتی تعویض آنتن

 آنتن رومیزی و پنجره‌ای در آپارتمان

در طبقات بالای آپارتمان‌های مرتفع که اجازه نصب روی پشت‌بام نیست، آنتن‌های رومیزی تقویت‌دار 40 تا 55 دسی‌بل یا آنتن‌های تخت چسبی پشت پنجره معمولاً تمام کانال‌ها را با کیفیت عالی می‌گیرند. نکته مهم قرار دادن آنتن نزدیک پنجره و رو به جهت فرستنده است.

 تأثیر عوامل محیطی و نگهداری

باد شدید، باران‌های اسیدی و فضله پرندگان مهم‌ترین دشمنان آنتن هستند. هر دو سال یکبار باید اتصالات باز و دوباره آب‌بندی شوند. رنگ زدن دکل با رنگ ضدزنگ و چک کردن سفت بودن پیچ‌ها و مهاربندها از سقوط و زنگ‌زدگی جلوگیری می‌کند.

 جمع‌بندی

نصب و تعمیر آنتن تلویزیون دیگر یک کار ساده بالا بردن چند شاخه فلزی نیست؛ نیاز به دانش فرکانس، تجربه عملی، ابزار دقیق و شناخت منطقه دارد. یک نصاب حرفه‌ای سیستمی تحویل می‌دهد که نه تنها امروز تمام کانال‌های HD و 4K را با بهترین کیفیت نشان می‌دهد، بلکه سال‌ها بدون نیاز به سرویس مجدد کار می‌کند. در دورانی که کیفیت تصویر و صدای تلویزیون روزبه‌روز مهم‌تر می‌شود، داشتن آنتن درست و تنظیم‌شده حرفه‌ای نه هزینه، بلکه سرمایه‌گذاری برای لذت دائمی تماشای برنامه‌های مورد علاقه با شفافیت کریستالی است.